Giáo dụcLớp 12

Soạn bài Thực hành một số phép tu từ ngữ âm – Ngữ Văn 12

Thầy cô trường THPT Sóc Trăng sẽ hướng dẫn soạn bài Thực hành một số phép tu từ ngữ âm để các bạn cùng tham khảo

Soạn bài Thực hành một số phép tu từ ngữ âm ngắn ngọn

I. Tạo nhịp điệu và âm hưởng cho câu

Câu 1 (trang 129 sgk ngữ văn 12 tập 1):

Sự phối hợp nhịp ngắn với nhịp dài:

+ Một dân tộc – gan góc – chống ách nô lệ của Pháp hơn 80 năm: nhịp 3/3/11

+ Dân tộc đó – phải được tự do; Dân tộc đó – phải được tự do: ngắt 3/ 4

– Sự thay đổi thanh bằng, thanh trắc cuối mỗi nhịp:

+ tộc (T), góc (T) hai bộ phận câu này đều giống nhau, cân xứng với nhau

+ đó (T), do (B); đó (T), lập (T)

Tính chất mở hay đóng của âm tiết kết thúc mỗi nhịp:

+ tộc, góc (đóng); nay (mở)

+ đó (đóng); do (mở)

+ đó (đóng); lập (mở)

Câu 2 (trang 129 sgk ngữ văn 12 tập 1):

Để tạo ra sự hùng hồn, thiêng liêng trong lời kêu gọi cứu nước, đoạn văn sử dụng:

– Phép điệp, phối hợp với phép đối. Không chỉ điệp (lặp) từ ngữ mà lặp cả kết cấu ngữ pháp và nhịp điệu.

Ở câu đầu được lặp lại 4/2/4/2, tạo ra sự đối xứng về từ ngữ, nhịp điệu, kết cấu ngữ pháp

Nhịp 3/2, 3/2 Ai có súng dùng súng. Ai có gươm dùng gươm…

– Câu văn xuôi nhưng có vần ở một vị trí (bà và già, súng và súng)

– Sự phối hợp giữa những nhịp ngắn (đầu câu 1,2,3) với những dịp dàn trải (vế cuối câu 1,4) tạo nên âm hưởng khi khoan thai, dồn dập mạnh mẽ phù hợp với lời kêu gọi

Câu 3 (trang 130 sgk ngữ văn 12 tập 1):

Nhịp điệu lời văn khi nhanh, chậm thể hiện sự hào hứng, niềm vui, tự hào của tác giả đối với hình ảnh cây tre

– Nhịp ngắn, dứt khoát, mạnh mẽ

– Nhân hóa về từ vựng và việc sử dụng nhiều động từ chỉ hoạt động (chống, xung phong, giữ, hi sinh, bảo vệ)

– Hai câu cuối lặp từ ngữ, lặp kết cấu ngữ pháp, ngắn gọn, không dùng động từ, ngắt nhịp sau từ “tre” tạo điểm nhấn như lời ngợi ca công trạng của cây tre

II. Điệp âm, điệp vần, điệp thanh

Câu 1 (trang 130 sgk ngữ văn 12 tập 1):

a, Lặp phụ âm đầu (l) trong 4 tiếng: lửa lựu lập lòe thể hiện trạng thái ẩn hiện trong không gian rộng của hoa lựu

b, Có sự hợp âm của các từ làn- lóng lánh- loe tạo ra sự lan tỏa, ánh sáng của ánh trăng trên bề mặt ao

Câu 2 (trang 130 sgk ngữ văn 12 tập 1):

– Trong đoạn thơ Tố Hữu, vần ang lặp tới 7 lần (bàng, đàng, giang, mang, đang, ngang, sang)

– Vần ang là vần mở rộng tạo nên cảm giác mở rộng, lan ra không gian mênh mông, thích hợp không khí mùa xuân đang về với mọi người.

Cảm xúc được gợi thông qua phép điệp vần

Câu 3 (trang 131 sgk ngữ văn 12 tập 1):

Đoạn thơ gợi ra khung cảnh vùng rừng núi hiểm trở, khúc khuỷu trên đường hành quân vất vả, gian lao của những người lính

– Nhịp điệu 4-3 ở ba câu thơ đầu

– Sự phối hợp các thanh T và B ở ba câu thơ đầu, câu thơ đầu thiên về vần T, câu 4 toàn vần B

→ Gợi không gian hiểm trở làm nổi bật hình ảnh những người lính Tây Tiến dũng mãnh, quả cảm

– Cuối khổ thơ toàn vần B gợi tả không khí thoáng đãng, rộng lớn trải trước mặt khi vượt qua con đường gian lao

– Các từ láy gợi hình: khúc khuỷu, thăm thẳm, heo hút.

– Sử dụng phép đối từ: Dốc lên khúc khuỷu/ dốc thăm thẳm; ngàn thước lên cao/ ngàn thước xuống

Phép lặp từ ngữ: dốc, ngàn thước

Phép nhân hóa: súng ngửi trời

→ Khung cảnh núi rừng hiểm trở, tính khốc liệt của cuộc hành quân

Soạn bài Thực hành một số phép tu từ ngữ âm chi tiết đầy đủ

I. Tạo nhịp điệu và âm hưởng cho câu

Câu 1. Nhịp điệu, sự phối hợp âm thanh (cùng với các phép lặp cú pháp, lặp từ ngữ) đã tạo ra âm hưởng hùng hồn, đanh thép cho một lời tuyên ngôn trong đoạn văn trích trong Tuyên ngôn Độc lập của Hồ Chí Minh.

– Đoạn văn có nhịp điệu cân xứng: nhịp dài “Một dân tộc đã gan góc chống ách nô lệ của Pháp hơn 80 năm nay / một dân tộc đã gan góc đứng về phe Đồng minh chống phát xít mấy năm nay”, nhịp ngắn “dân tộc đó phải được tự do! / Dân tộc đó phải được độc lập!”. Nhịp ngắn kết thúc câu khiến lời văn trở nên đanh thép hùng hồn.

– Phép lặp cú pháp, lặp từ ngữ (“Một dân tộc đã…. “, “Dân tộc đó phải được….”), từ “độc lập” là một âm tiết đóng, đứng ở vị trí kết thúc đoạn văn khiến lời văn trở nên đanh thép, rắn rỏi.

Bạn đang xem: Soạn bài Thực hành một số phép tu từ ngữ âm – Ngữ Văn 12

Những điều đó đã tạo ra một âm hưởng hùng hồn, đanh thép cho lời tuyên ngôn của tác giả.

Câu 2. Tác dụng của âm thanh, nhịp điệu (có sự phối hợp với phép lặp từ ngữ và kết cấu cú pháp) trong việc tạo nên sắc thái hùng hồn, thiêng liêng của lời kêu gọi cứu nước trong đoạn văn trích trong Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Hồ Chí Minh.

– Âm thanh, nhịp điệu câu văn ngắn gọn, đanh chắc diễn tả nhịp độ khẩn trương, cấp bách của công cuộc cứu quốc. Lời văn vì thế là mệnh lệnh thúc giục nhân dân ta đứng lên chống lại sự xâm lược của thực dân Pháp.

– Sự phối hợp với các phép lặp từ ngữ, lặp cú pháp: “Bất kì…”, “Ai có… dùng…” khiến cho lời văn trở nên đanh thép, rắn rỏi, hùng hồn.

Câu 3. Nhịp điệu và âm hưởng của đoạn văn trích trong Cây tre Việt Nam của Thép Mới thích hợp với việc khẳng định, ngợi ca sức mạnh, ý chí kiên cường của cây tre, hình ảnh tượng trưng cho con người Việt Nam. Nhạc tính của đoạn văn được tạo nên bởi cách ngắt nhịp rất sáng tạo của nhà văn.

– Trong ba câu đầu (nhất là ở câu thứ ba), tác giả sử dụng dấu phẩy để ngắt nhịp liên tiếp các vế câu nhằm liệt kê những chiến công của tre. Hơn nữa, cũng ở câu thứ ba, giữa các vị ngữ, tác giả sắp xếp theo kiểu nhịp ngắn trước, nhịp dài sau (“giữ làng / giữ nước / giữ mái nhà tranh / giữ đồng lúa chín.”) tạo nên âm hưởng du dương của lời ngợi ca.

– Trong hai câu văn cuối, tác giả không dùng từ  để cấu tạo câu đơn (theo mô hình quen thuộc chủ ngữ -là – vị ngữ) mà tiếp tục dùng dấu phẩy để ngắt nhịp các vế câu. Cách làm này cũng tạo nên âm hưởng mạnh mẽ dứt khoát của những lời tuyên dương công trạng, khẳng định ý chí kiên cường và chiến công vẻ vang của “cây tre Việt Nam”.

II. Điệp âm, điệp vần, điệp thanh

Câu 1. Phân tích tác dụng tạo hình tượng của việc điệp âm đầu trong các câu thơ của Nguyễn Du và Nguyễn Khuyến.

a)

Dưới trăng quyên đã gọi hè

Đầu tường lửa lựu lập lòe đâm bông

(Nguyễn Du – Truyện Kiều)

Trong hai câu thơ trên, Nguyễn Du lặp và phối hợp sử dụng 4 lần phụ âm đầu (/) trong các tiếng lửa lựu lập loè. Phép điệp âm giúp miêu tả được hình ảnh những bông hoa lựu đỏ tươi lấp ló, thấp thoáng sau vòm lá.

b)

Làn ao lóng lánh bóng trăng loe.

(Nguyễn Khuyến – Thu ẩm)

Câu thơ của Nguyễn Khuyến cũng có sự phối hợp các phụ âm đầu / (4 lần) trong một câu thơ: “làn”, “lóng lánh”, “loe”. Phép điệp âm diễn tả hình ảnh ánh trăng phản chiếu trên mặt nước ao, những vòng tròn nước lan ra, những gợn sóng lóng lánh như dát bạc.

Câu 2. Về đoạn thơ của Tố Hữu:

Lá bàng đang đỏ ngọn cây

Sếu giang mang lạnh đang bay ngang trời

Mùa đông còn hết em ơi

Mà con én đã gọi người sang xuân!

(Tiếng hát sang xuân)

Trong đoạn thơ trên, vần “ang” được lặp lại nhiều nhất: 7 lần. Vần “ang” là một vần mở. Việc điệp vần đó nhiều lần gợi ra không gian mênh mang, rộng mở của bầu trời và của lòng người khi mùa xuân đến.

Câu 3.

Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi.

(Quang Dũng – Tây Tiến)

Đoạn thơ trên dựng lên khung cảnh hiểm trở của vùng rừng núi và sự gian lao, vất vả của cuộc hành quân là nhờ có sự đóng góp của nhiều yếu tố.

– Các yếu tố từ ngữ: từ láy gợi hình “khúc khuỷu”, “thăm thẳm”, “heo hút”; phép đối: (“Dốc lên khúc khuỷu / dốc thăm thẳm”, “Ngàn thước lên cao / ngàn thước xuống”; phép lặp từ ngữ “ngàn thước”, phép nhân hoá “súng ngửi trời” (hình ảnh những đầu súng ẩn hiện trong mây như chạm tới trời). Tất cả những điều đó gợi sự hiểm trở, cô quạnh, hoang vu của con đường hành quân.

– Nhịp điệu và âm hưởng các câu thơ không đều nhau. Ba câu thơ đầu, nhà thơ sử dụng nhiều thanh trắc gợi sự gập ghềnh, heo hút, hiểm trở của con đường núi. Nhưng ở câu thơ cuối, tất cả các tiếng đều là thanh bằng thể hiện được không gian mênh mang, gợi sự mềm mại và êm ả.

Trên đây là hướng dẫn Soạn bài Thực hành một số phép tu từ ngữ âm được các thầy cô trường THPT Sóc Trăng biên soạn trong chuyên mục soạn văn 12. Các em có thể tham khảo đầy đủ các bài soạn văn lớp 12 ở đó nhé.

Đăng bởi: Trường THPT Sóc Trăng

Chuyên mục: Giáo Dục

Bản quyền bài viết thuộc trường THPT Sóc Trăng. Mọi hành vi sao chép đều là gian lận!
Nguồn chia sẻ: Trường THPT Thành Phố Sóc Trăng (thptsoctrang.edu.vn)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Back to top button
>
>